UE luzuje zasady tankowania i wykorzystania slotów w razie niedoborów paliwa

Decyzja Brukseli jest odpowiedzią na rosnące obawy związane z napięciami geopolitycznymi na Bliskim Wschodzie oraz ryzykiem zakłóceń transportu ropy i paliw przez region Zatoki Perskiej vel Arabskiej. Szczególną uwagę zwraca się na bezpieczeństwo żeglugi w rejonie Cieśniny Ormuz, przez którą transportowana jest znacząca część światowych dostaw ropy naftowej i produktów paliwowych.

Komisja Europejska podkreśla, że nie chodzi obecnie o zmianę obowiązujących przepisów, lecz o wskazanie państwom członkowskim i liniom lotniczym, w jaki sposób można korzystać z już istniejących wyjątków przewidzianych w unijnym prawie lotniczym. Wytyczne mają pozwolić branżowym podmiotom szybciej reagować na ewentualny kryzys paliwowy i uniknąć chaosu operacyjnego na europejskich lotniskach.

Wyjątki od ograniczeń dotyczących tankowania

Jednym z najważniejszych elementów wytycznych jest kwestia tzw. fuel tankeringu, czyli praktyki polegającej na zabieraniu przez samolot większej ilości paliwa niż wymaga dany lot. Linie lotnicze stosują takie rozwiązanie zazwyczaj po to, aby ograniczyć tankowanie na droższych lotniskach lub zabezpieczyć się przed problemami z dostępnością paliwa.

W ostatnich latach Unia Europejska zaczęła jednak ograniczać tę praktykę. W ramach rozporządzenia „ReFuelEU Aviation” przewoźnicy zostali zobowiązani do tankowania co najmniej 90 proc. potrzebnego paliwa na lotnisku odlotu. Celem było ograniczenie emisji dwutlenku węgla wynikających z przewożenia nadmiernej ilości paliwa, która zwiększa masę samolotu i zużycie paliwa podczas lotu.

Komisja Europejska zaznacza jednak, że bezpieczeństwo operacyjne pozostaje priorytetem. Jeśli na konkretnym lotnisku lub w danym regionie pojawi się ryzyko braków paliwa A-1, przewoźnicy będą mogli odstąpić od wymogu minimalnego tankowania i stosować tankering w szerszym zakresie.

Państwa członkowskie zostały zachęcone do szybkiego publikowania komunikatów NOTAM informujących o potencjalnych niedoborach paliwa. Taki komunikat ma stanowić formalną podstawę dla linii lotniczych do korzystania z wyjątków przewidzianych przez przepisy „ReFuelEU Aviation”.

Bruksela wyraźnie podkreśla jednak, że wyjątki będą mogły być stosowane wyłącznie w przypadku rzeczywistych problemów z dostępnością paliwa. Sam wzrost cen paliwa lotniczego nie będzie uznawany za wystarczający powód do odejścia od regulacji środowiskowych.

Większa elastyczność w zakresie slotów

Drugim istotnym obszarem objętym wytycznymi są sloty lotniskowe, czyli prawa do wykonywania operacji na najbardziej zatłoczonych lotniskach Starego Kontynentu. Zgodnie z obowiązującą zasadą „wykorzystaj albo strać”, przewoźnik musi wykorzystać co najmniej 80 proc. przyznanych slotów, aby zachować prawa do nich w kolejnych sezonach rozkładowych.

Przepisy unijne przewidują jednak możliwość uznania części niewykonanych operacji w ramach praktyki uzasadnionego niewykorzystania slotów. Mechanizm ten był szeroko stosowany m.in. podczas pandemii COVID-19, kiedy ruch lotniczy załamał się w całej Europie, ale także na innych kontynentach.

Komisja Europejska uznała teraz, że podobne rozwiązanie może zostać zastosowane również w przypadku poważnych niedoborów paliwa. Oznacza to, że linie lotnicze zmuszone do odwoływania lotów z powodu problemów z tankowaniem nie powinny automatycznie tracić cennych praw na wykonywanie lądowań i startów na największych europejskich lotniskach.

To szczególnie ważne dla przewoźników operujących z takich portów jak Londyn-Heathrow, Amsterdam-Schiphol, Frankfurt czy Paryż-Charles de Gaulle, gdzie dostępność slotów jest bardzo ograniczona, a ich utrata mogłaby mieć długoterminowe konsekwencje dla siatki połączeń i pozycji konkurencyjnej linii lotniczych.

Organ wykonawczy Unii Europejskiej podkreśla jednak ponownie, że podstawą do stosowania wyjątków muszą być rzeczywiste zakłócenia dostaw paliwa lub problemy infrastrukturalne. Wysokie ceny paliwa czy pogorszenie rentowności połączeń nie będą traktowane jako przesłanka do zwolnienia z obowiązku wykorzystania slotów.

Możliwe skutki dla pasażerów i rynku

Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczą również praw pasażerów. Bruksela wskazuje, że odwołania lotów wynikające z rzeczywistych niedoborów paliwa mogą zostać uznane za „nadzwyczajne okoliczności” w rozumieniu rozporządzenia 261/2004. W praktyce oznaczałoby to możliwość zwolnienia przewoźników z obowiązku wypłaty odszkodowań za odwołane rejsy.

Nie oznacza to jednak całkowitego ograniczenia odpowiedzialności linii lotniczych wobec podróżnych. Przewoźnicy nadal będą zobowiązani do zapewnienia pasażerom opieki, noclegów, wyżywienia oraz alternatywnego transportu do miejsca docelowego.

Komisja Europejska wyraźnie zaznacza również, że sam wzrost cen paliwa nie może być uznawany za nadzwyczajną okoliczność. Linie lotnicze nie będą więc mogły powoływać się na droższe paliwo jako podstawę do unikania wypłaty odszkodowań.

Choć obecnie europejski rynek paliwa lotniczego pozostaje stabilny, Komisja Europejska chce przygotować sektor lotniczy na scenariusz gwałtownego pogorszenia sytuacji geopolitycznej. Bruksela nie wyklucza także wprowadzenia kolejnych tymczasowych ułatwień regulacyjnych, jeśli kryzys paliwowy zacząłby realnie wpływać na funkcjonowanie europejskiego transportu lotniczego.

Działanie „interwencyjne” prowadzą już Niemcy – pierwsze państwo członkowskie Unii Europejskiej. Zachodni sąsiedzi Polski zaczęli importować kerozynę z nietradycyjnego rynku, albowiem dostawcą paliwa lotniczego dla Niemców został Izrael.