Trudna współpraca cywilno-wojskowa. Jakie rozwiązania dla lotnisk?

Obecna sytuacja geopolityczna sprawia, że wojsko jest w co raz większym stopniu wykorzystuje lotniskową infrastrukturę cywilną do swoich własnych potrzeb i nic nie wskazuje na to, żeby się to miało zmienić w przyszłości. To rodzi jednak poważne implikacje dla zarządców portów, którzy rozumieją konieczność zapewnienia bezpieczeństwa państwa, ale także chcieliby zwiększenia udziału finansowego wojska w utrzymaniu infrastruktury cywilnej.

Lasek: Rozmawiamy z wojskiem o finansach

– Nie mamy wątpliwości, że należy ponosić koszty umożliwiające wykorzystywanie infrastruktury cywilnej również przez lotnictwo wojskowe. Jednocześnie trzeba jasno powiedzieć, że przy podwójnym wykorzystaniu infrastruktury lotniskowej dochodzi do jej szybszej degradacji. Pojawia się więc pytanie, kto faktycznie ponosi koszty utrzymania – mówi Maciej Lasek, pełnomocnik rządu ds. CPK. Od razu wyjaśnia też, że są to zarządcy lotnisk i sami pasażerowie. Zdaniem przedstawiciela rządu jedni i drudzy mają świadomość konieczności ponoszenia tych wydatków, ale nie mogą dźwigać sami tego ciężaru.

– To bardzo wrażliwa branża – wystarczy jeden czynnik zakłócający, by cała stabilność finansowa została zachwiana. Kiedyś był to wybuch wulkanu, później pandemia, dziś wojna. W takich sytuacjach planowane zyski i możliwości rozwojowe nagle znikają. Dlatego prowadzimy rozmowy z wojskiem w celu wypracowania wspólnej strategii finansowania lotnisk tak, aby mogły one funkcjonować w pełnej sprawności – zapewnia Lasek. Przypomina również, że oznacza to nie tylko kwestie utrzymania infrastruktury, ale także odpowiedniego przygotowania lotnisk do obsługi ruchu wojskowego, który ma swoje wymagania.

Problematyczny hałas

Z drugiej strony trzeba uwzględnić kwestie hałasu. Samoloty wojskowe generują większy hałas, co wpływa na strefy ograniczonego użytkowania. Pojawia się pytanie, czy hałas generowany przez lotnictwo wojskowe mógłby zostać wyłączony z podstaw do rozszerzania tych stref. To bardzo istotne, ponieważ wiąże się z realnymi kosztami odszkodowań, które obecnie ponoszą porty lotnicze, mimo że nie mają na to wpływu. Czasami kilka przelotów samolotów myśliwskich szkolących się na lotnisku cywilnym powoduje znaczne przekroczenia norm hałasowych. Z jednej strony są mieszkańcy, którzy chcą żyć w spokojnym otoczeniu, z drugiej – potrzeby wojska, a z trzeciej fakt, że koszty tych konfliktów ponosi strona cywilna.

– Jeśli chodzi o rozwiązania operacyjne i finansowe, jest to proces długofalowy. Wojsko dysponuje obecnie największym budżetem w historii, ale jego potrzeby są jeszcze większe. Nie ma tu sporu – jest raczej wspólne poszukiwanie rozwiązań – podkreśla Lasek. Minister dodaje jednak, że jak na razie nie może podać terminu w jakim konkretne rozwiązania zostaną wypracowane.

Porty regionalne już od dłuższego czasu wskazują na to, że zasady współpracy trzeba w końcu ustalić – powinny być partnerskie, ale komercyjne. – Lotniska są infrastrukturą krytyczną, część portów regionalnych jest współużytkowana przez wojsko. Chcemy, żeby zasady współpracy miały partnerski, ale komercyjny charakter. Nie możemy pozwolić sobie na to, że tylko zarządzający lotniskiem ponosi koszty jego utrzymania – mówiła w maju ubiegłego roku Anna Midera, prezeska Związku Regionalnych Portów Lotniczych.

Specustawa ułatwi inwestycje

Obecnie trwają prace legislacyjne nad specustawą, która ma ułatwić procedury inwestycyjne na lotniskach. Dotyczy to m.in. Krakowa, Warszawy, Rzeszowa i Modlina – czyli portów, z których w dużym stopniu może korzystać lotnictwo wojskowe, zarówno w ramach transportu, jak i wspólnej eksploatacji.

– Równolegle prowadzimy rozmowy na temat finansowania infrastruktury podwójnego zastosowania. Dual use to również środki, które mogą pochodzić z Unii Europejskiej. Lotniska są elementem infrastruktury krytycznej – obok kolei, dróg, mostów czy możliwości transportu ciężkiego. Staramy się aplikować o wszystkie dostępne środki unijne, zarówno z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności, jak i z Funduszu SAFE, z którego Polska ma być jednym z największych beneficjentów – mówi Lasek.

Wojsko niezbyt chętne do partycypacji w kosztach

Podczas odbywającego się pod koniec listopada ubiegłego roku w Warszawie Polish Aviation Fortum, gen. bryg. pil. Krzysztof Stobiecki nie dawał jednak dużych szans na to, że wojsko będzie współfinansować utrzymanie lotnisk.

– W Ministerstwie Obrony Narodowej nie ma specjalnego funduszu, z którego mogłyby skorzystać lotniska cywilne. (…) Nie zamykamy się. Możemy jednak rozmawiać tylko o finansowaniu części wojskowej na lotniskach. Rozmowa o innych formach wsparcia jest rozmową luźną, konsultacyjną, bez żadnych deklaracji – mówił Stobiecki.

Lotniska wojskowe i wojskowo-cywilne w Polsce

Ministerstwo Obrony Narodowej podkreśla, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przeciwwskazań i ograniczeń na wykonywanie operacji lotniczych na lotniskach cywilnych użytku publicznego przez lotnictwo wojskowe z zachowaniem standardowych wymagań.

Na terenie Polski rozmieszczonych jest 15 lotnisk wojskowych wpisanych do Rejestru Lotnisk Wojskowych. Są to: Łask, Poznań-Krzesiny, Powidz, Mirosławiec, Malbork, Świdwin, Mińsk Mazowiecki, Dęblin, Inowrocław, Łęczyca, Tomaszów Mazowiecki, Pruszcz Gdański, Gdynia-Oksywie, Cewice oraz Darłowo.

Oprócz tego mamy 3 lotniska wojskowo-cywilne wpisane do Rejestru Lotnisk Wojskowych i Rejestru Lotnisk Cywilnych, tj.: Wrocław-Strachowice, Kraków-Balice oraz Radom. Oprócz wspomnianych portów w zasobie Skarbu Państwa w trwałym zarządzie jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej znajdują się 3 byłe lotniska wojskowe tj.: Nowe Miasto nad Pilicą, Zegrze Pomorskie oraz Biała Podlaska. Lotniska te nie są zagospodarowane na potrzeby lotnictwa Sił Zbrojnych RP i w związku z tym nie są wpisane do Rejestru Lotnisk Wojskowych.