Kosowo chce mieć narodowe linie lotnicze

Plany powołania własnej linii lotniczej zostały przedstawione podczas prezentacji programu nowego rządu przed kosowskim parlamentem. Premier Albin Kurti zapowiedział rozpoczęcie procesu tworzenia przewoźnika z udziałem kapitału publicznego, we współpracy z doświadczonymi podmiotami z branży lotniczej działającymi zarówno w Kosowie, jak i za granicą.

Na razie nie przedstawiono jednak szczegółowego modelu funkcjonowania przyszłego przewoźnika. Nie wiadomo, kto miałby zostać jego prywatnym partnerem, ile samolotów znalazłoby się we flocie ani jakie kierunki zostałyby uwzględnione w początkowej siatce połączeń. Rząd nie opublikował również biznesplanu, analizy wykonalności ani szacunków dotyczących kosztów przedsięwzięcia.

Kurti zapowiedział jednocześnie inwestycje w kształcenie, szkolenie i certyfikację specjalistów z zakresu lotnictwa cywilnego. To istotny element planów, ponieważ Kosowo nie posiada obecnie krajowego przewoźnika dysponującego certyfikatem operatora lotniczego wydanym przez tamtejszy urząd lotnictwa cywilnego.

Ponad 4,6 mln pasażerów na lotnisku w Prisztinie

Pomysł powołania narodowych linii lotniczych pojawia się w czasie wyraźnego wzrostu popytu na podróże lotnicze. Jedynym portem lotniczym w Kosowie obsługującym regularny ruch pasażerski jest międzynarodowe lotnisko im. Adema Jashariego w Prisztinie.

W 2025 roku port obsłużył łącznie 4 600 484 pasażerów. To wynik o 13 proc. lepszy niż rok wcześniej, kiedy z usług lotniska skorzystało 4 082 481 podróżnych. W całym 2025 roku zrealizowano również 14 981 odlotów, co oznacza wzrost o 10 proc. w porównaniu z 2024 rokiem. Największy ruch tradycyjnie przypadł na miesiące letnie: w sierpniu 2025 roku lotnisko obsłużyło 513 708 pasażerów, natomiast w lipcu 458 348, a najspokojniejszym miesiącem był luty, w którym odprawiono 307 418 podróżnych.

Warto zwrócić uwagę, że rozwój rynku jest w dużej mierze związany z kosowską diasporą. Znaczna część mieszkańców kraju ma rodzinne i zawodowe powiązania z państwami Europy Zachodniej, przede wszystkim z Niemcami i Szwajcarią. To właśnie połączenia z miastami, w których mieszka duża społeczność kosowska, należą do najważniejszych elementów oferty lotniska. W 2025 roku największymi kierunkami pod względem liczby pasażerów były Bazylea, Zurych oraz Düsseldorf. Największy udział w ruchu międzynarodowym miały Niemcy, a następnie Szwajcaria, Turcja, Austria i Wielka Brytania.

GP Aviation największym przewoźnikiem

Kosowski rynek lotniczy jest już dobrze zagospodarowany przez zagranicznych operatorów. Prosztińskie lotnisko dysponuje bezpośrednimi rejsami do 37 portów w 15 państwach, a w 2025 roku największym przewoźnikiem na lotnisku były linie lotnicze GP Aviation, które obsłużyły ponad 1,3 mln pasażerów. Oznacza to, że na tego przewoźnika przypadło ponad 28 proc. całego ruchu pasażerskiego portu.

Na kolejnych miejscach znalazł się easyJet, z wynikiem około 580 tys. pasażerów, oraz Wizz Air, który przewiózł około 520 tys. podróżnych. Węgierski przewoźnik odnotował przy tym wzrost liczby pasażerów o 23,8 proc. w stosunku do poprzedniego roku. Kolejne pozycje zajęły Chair Airlines, Pegasus Airlines, Eurowings i Edelweiss Air. Wśród tradycyjnych przewoźników największą pozycję utrzymuje Austrian Airlines, które w 2025 roku obsłużyły nieco ponad 100 tys. pasażerów. Na rynku obecne są również Turkish Airlines i SWISS.

Niemcy i Szwajcaria najważniejszymi rynkami

Siatka połączeń z Prisztiny jest skoncentrowana przede wszystkim na Europie Zachodniej i Środkowej. Duże znaczenie mają połączenia do Niemiec i Szwajcarii, gdzie mieszka liczna kosowska diaspora. Wśród obsługiwanych kierunków znajdują się m.in.: Zurych, Bazylea, Genewa, Düsseldorf, Stuttgart, Monachium, Frankfurt, Hamburg, Kolonia, Dortmund i Memmingen. Istotne miejsce w siatce zajmują również połączenia do Wiednia, Londynu, Brukseli, Mediolanu, Rzymu, Oslo i Helsinek. Ważnym elementem oferty są także rejsy do Turcji. Turkish Airlines obsługują połączenia do Stambułu, a Pegasus Airlines i AJet oferują loty na lotnisko im. Sabihy Gökçen. Z kolei flynas zapewnia bezpośrednie połączenia z Arabią Saudyjską, w tym z Dżeddą.

Rynek rozwija się również dzięki przewoźnikom niskokosztowym. Szczególnie aktywny jest Wizz Air, który zapowiedział uruchomienie własnej bazy operacyjnej w Prisztinie. Od listopada 2026 roku w porcie stacjonuje jeden airbus A321neo, dzięki czemu uruchomione zostaną trzy loty na trzech trackach: do Brukseli-Charleroi, Karlsruhe/Baden-Baden oraz Bazylei-Miluzy. Po ich wprowadzeniu siatka Wizz Air z Prisztiny ma obejmować dziewięć kierunków w sześciu państwach.

Rozbudowa działalności Wizz Air pokazuje, że zagraniczni przewoźnicy dostrzegają potencjał kosowskiego rynku i są gotowi zwiększać na nim obecność. Dla nowej narodowej linii oznacza to konieczność konkurowania nie tylko z dużymi przewoźnikami sieciowymi, ale również z operatorami niskokosztowymi i liniami wyspecjalizowanymi w obsłudze ruchu diaspory.

Nawet kilkaset milionów euro na uruchomienie linii

Jednym z największych znaków zapytania pozostaje finansowanie projektu. Uruchomienie przewoźnika wymaga nie tylko pozyskania samolotów, ale również zatrudnienia załóg, personelu technicznego i operacyjnego, zapewnienia obsługi serwisowej, ubezpieczeń oraz odpowiedniego kapitału na pokrycie bieżących kosztów działalności.

Koszt przedsięwzięcia może być bardzo wysoki. Były minister handlu i przemysłu Kosowa Ismet Mulaj szacuje, że utworzenie linii lotniczych mogłoby pochłonąć ponad 500 mln euro w przypadku zakupu samolotów. Wariant oparty na leasingu miałby oznaczać wydatek rzędu 300-400 mln euro. Są to jednak jego osobiste szacunki, a nie oficjalne wyliczenia rządu czy wyniki opublikowanego studium wykonalności. Dla porównania roczny budżet Kosowa wynosi około cztery mld euro. Nawet przy zaangażowaniu prywatnego kapitału uruchomienie przewoźnika mogłoby więc oznaczać istotne obciążenie finansów publicznych.

Podobny pomysł pojawił się już w programie wyborczym Demokratycznej Ligi Kosowa przed wyborami parlamentarnymi w lutym 2025 roku. Partia proponowała utworzenie spółki o mieszanej strukturze własnościowej, dysponującej flotą od czterech do ośmiu samolotów. Początkową inwestycję szacowano wówczas na około 170 mln euro, z czego 70 mln euro miałoby pochodzić z budżetu państwa, a pozostałe 100 mln euro od prywatnych inwestorów. Była to jednak odrębna koncepcja polityczna, a nie zatwierdzony plan obecnego rządu.

Czy na rynku jest miejsce dla kolejnego przewoźnika?

Wysokie zainteresowanie podróżami lotniczymi nie oznacza automatycznie, że narodowe linie lotnicze będą w stanie osiągnąć rentowność. Kosowo dysponuje znaczącym rynkiem pasażerskim, ale jego obsługa jest już przedmiotem rywalizacji doświadczonych operatorów z rozbudowanymi flotami i sieciami połączeń. Krajowy przewoźnik musiałby konkurować z przedsiębiorstwami posiadającymi wieloletnie doświadczenie, większe zasoby i wypracowane modele biznesowe. Dodatkowym wyzwaniem byłoby stopniowe budowanie lokalnej kadry specjalistów.

Niepokojących przykładów dostarcza również region. Linie lotnicze Air Albania zakończyły wykonywanie lotów pod koniec 2025 roku, a w maju 2026 roku utraciła licencję operacyjną. Z kolei Adria Airways ogłosiła upadłość w 2019 roku, mimo wcześniejszej prywatyzacji, a słoweński rząd stara się założyć nowego przewoźnika narodowego, lecz bez oczekiwanych rezultatów. Również Czarnogóra (i problemy z narodowym – wiecznie nierentownym – przewoźnikiem) pokazuje, jak trudno jest w regionie prowadzić biznes lotniczy.

Kosowo ma niewątpliwie argument przemawiający za powołaniem własnego przewoźnika: dużą i rozproszoną po Europie diasporę, która generuje stały popyt na podróże do kraju. Pytanie pozostaje jednak, czy nowa linia będzie w stanie zaoferować coś więcej niż już obecni na rynku przewoźnicy. Na razie projekt znajduje się na etapie deklaracji politycznych. Nie przedstawiono harmonogramu uruchomienia operacji, struktury własnościowej ani listy potencjalnych partnerów. Najbliższe miesiące pokażą, czy zapowiedź premiera Kurtiego przerodzi się w konkretny projekt biznesowy, czy pozostanie kolejną próbą stworzenia narodowego przewoźnika, o którym w Kosowie dyskutuje się od lat.