Kabul. Lotnisko za betonowym murem

Pierwsze wrażenie po dotarciu na międzynarodowe lotnisko w Kabulu jest jednoznaczne: to miejsce, które wciąż funkcjonuje według reguł bezpieczeństwa właściwych raczej dla obiektu wojskowego niż cywilnego portu lotniczego. Cały teren otacza potężny betonowy mur. Nie jest to przypadkowy element infrastruktury. W czasie obecności zachodniej koalicji i amerykańskiej misji wojskowej lotnisko stanowiło ważną bazę amerykańskiego lotnictwa i sił zbrojnych. Ślady tamtego okresu są widoczne do dziś.



Ograniczony dostęp

Dostęp do portu jest ograniczony, a dotarcie do terminala wymaga przejścia przez kolejne punkty kontroli. Na początkowy teren lotniska można dostać się samochodem, na przykład taksówką, albo pieszo przez pierwszą bramę. W tym drugim przypadku bagaże pozostają jednak w samochodzie. Pojazdy poddawane są kontroli pod kątem obecności materiałów wybuchowych. Już na tym etapie pasażerowie spotykają się z pierwszymi procedurami bezpieczeństwa.



Dalej droga piesza prowadzi w kierunku ronda, przy którym znajduje się jeden z najbardziej wymownych śladów amerykańskiej obecności – pozostawiony przez wojska USA wojskowy samochód Humvee (od angielskiego High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle), czyli wielozadaniowy pojazd kołowy o wysokiej mobilności. Stoi tam bez zamontowanego karabinu maszynowego. Dziś jest raczej niemym świadkiem niedawnej historii Afganistanu niż elementem czynnej infrastruktury wojskowej.



To właśnie w tym miejscu dostęp do dalszej części lotniska zostaje ograniczony wyłącznie do pasażerów odlatujących. Przed wejściem trzeba okazać paszport oraz potwierdzenie rezerwacji biletu lotniczego. Bez tych dokumentów nie ma możliwości przejścia dalej. Kontrolę sprawują Talibowie, którzy obecnie odpowiadają za bezpieczeństwo na terenie portu, jak i całego Afganistanu.

Między punktami kontroli a chińską inwestycją

Po przejściu drugiej kontroli pasażerowie kierują się przez budynek, w którym funkcjonują obecnie niewielkie sklepiki z jedzeniem oraz biura zajmujące się sprzedażą biletów lotniczych. Następnie trzeba pokonać alejkę biegnącą pomiędzy wysokimi betonowymi murami. Po drodze mija się budowane przez Chińczyków centrum handlu wolnocłowego, kolejny element infrastruktury powstającej w otoczeniu wewnętrznym kabulskiego portu lotniczego.



Dopiero później dociera się na plac przed terminalem. To tutaj znajduje się charakterystyczny napis „I love Afghanistan”, będący jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów na terenie lotniska.



Układ kompleksu jest stosunkowo prosty. Po prawej stronie znajduje się terminal przylotowy, obsługujący zarówno ruch międzynarodowy, jak i krajowy. Na wprost usytuowany jest natomiast terminal odlotowy, do którego kierują się pasażerowie rozpoczynający podróż.

Już z zewnątrz widać, że budynek nie należy do najmłodszych. Dominuje ciężki beton, a architektura podporządkowana jest przede wszystkim funkcjonalności i bezpieczeństwu. Nie ma tutaj nowoczesnych przeszklonych przestrzeni, efektownych konstrukcji dachowych czy rozbudowanych stref komercyjnych, które stały się wizytówką największych portów lotniczych na Bliskim Wschodzie czy Dalekim Wschodzie.



Prosty terminal, duże ilości bagażu i kontrole Talibów

Wnętrze terminala potwierdza pierwsze wrażenie. Infrastruktura jest leciwa, a wykończenie dalekie od współczesnych standardów dużych międzynarodowych portów lotniczych. Stanowiska odprawy pasażersko-bagażowej są proste, ale zachowują klasyczny układ znany z większości lotnisk na świecie.



Uwagę zwraca przede wszystkim ilość bagażu nadawanego przez lokalnych pasażerów. Walizki, torby i większe pakunki trafiają na taśmy odprawy w naprawdę dużych ilościach. Dla wielu podróżnych opuszczenie Afganistanu nie jest bowiem zwykłym wyjazdem turystycznym czy krótką podróżą służbową. Często wiąże się z koniecznością zabrania ze sobą znacznej części dobytku.

Po odprawie bagażowej pasażerowie przechodzą kontrolę paszportową. Również tutaj za weryfikację dokumentów odpowiadają przedstawiciele talibskich władz. Warto przy tym zauważyć, że podczas kontroli (jak i całego pobytu w Afganistanie) nie spotkałem się z nachalnym czy niekulturalnym zachowaniem wobec zagranicznych podróżnych. Funkcjonariusze podchodzą do turystów spokojnie, a ich komunikaty są rzeczowe. W rozmowach można usłyszeć zapewnienia, że „teraz jest bezpiecznie”.



To dość osobliwy kontrast. Z jednej strony lotnisko jest otoczone betonowymi murami, dostęp do niego wymaga przejścia przez kilka punktów kontroli, a dokumenty sprawdzają przedstawiciele władz Talibów. Z drugiej strony sama obsługa pasażerów przebiega w sposób stosunkowo uporządkowany.

Mała strefa odlotów

Po przejściu kontroli paszportowej pasażerowie trafia się do międzynarodowej strefy airside. Jest ona niewielka, a jej wygląd wyraźnie odbiega od tego, do czego przyzwyczaiły największe porty przesiadkowe. Strefa jest tożsama np. z Damaszkiem. Wnętrze jest stosunkowo ciemne, a w wystroju dominują szarości i proste rozwiązania architektoniczne. Nie ma tutaj rozbudowanych galerii handlowych, luksusowych butików czy dużych przestrzeni wypoczynkowych. Całość jest podporządkowana podstawowej funkcji lotniska – zapewnieniu pasażerom możliwości oczekiwania na samolot.



Oferta handlowa obejmuje trzy niewielkie sklepiki. Można w nich kupić przekąski, lokalne wyroby oraz pamiątki. Dostępne są również świeżo wyciskane soki, między innymi z granatów, które stanowią jeden z charakterystycznych elementów lokalnej oferty gastronomicznej. Do dyspozycji podróżnych pozostają ponadto dwa punkty gastronomiczne, jedna toaleta oraz pomieszczenie przypominające salonik biznesowy. Nie jest to jednak rozbudowana infrastruktura wypoczynkowa, jaką można spotkać na lotniskach obsługujących miliony pasażerów transferowych.

Na terenie terminala dostępne jest również Wi-Fi, ale korzystanie z internetu jest płatne. Dostęp do sieci można wykupić między innymi w jednym z punktów gastronomicznych. Usługa obejmuje ograniczony czas połączenia. Nie oznacza to jednak, że kabulskie lotnisko nie spełnia swojej podstawowej funkcji. Jest skromne, momentami surowe i wyraźnie naznaczone swoją historią, ale pasażerowie mają do dyspozycji najważniejsze udogodnienia potrzebne przed podróżą.



Zagraniczny powrót

Najważniejszą zmianą w ostatnich latach jest stopniowy powrót zagranicznych przewoźników. Po przejęciu władzy przez Talibów w sierpniu 2021 roku międzynarodowa komunikacja lotnicza została poważnie ograniczona. Wznowienie operacji przez afgańskie linie lotnicze – prywatny Kam Air oraz narodowe Ariana Afghan Airlines – pozwoliło jednak utrzymać podstawowe połączenia ze światem.

Z czasem do Kabulu zaczęli powracać również operatorzy zagraniczni. Wśród nich znalazły się Etihad Airways i flydubai oraz Turkish Airlines. Ich obecność ma szczególne znaczenie, ponieważ zapewnia pasażerom dostęp do większych hubów przesiadkowych i dalszych kierunków podróży. Przez pewien okres z i do Szardży operowały także linie lotnicze Air Arabia.

Obecna siatka połączeń międzynarodowych z Kabulu obejmuje: Abu Zabi, Delhi, Dohę, Dubaj, Dżeddę, Islamabad, Kuwejt, Moskwę, Stambuł (dwa porty lotnicze) oraz Taszkent. To kierunki, które pozwalają Afgańczykom dotrzeć do ważnych ośrodków komunikacyjnych na Bliskim Wschodzie, w Azji Środkowej, Azji Południowej i Europie. Szczególnie istotne są połączenia z Dubajem i Stambułem, z którymi Afganistan ma najbardziej rozwinięte stosunki handlowe.



Powrót zagranicznych linii lotniczych ma również wymiar symboliczny. Jeszcze kilka lat temu kabulskie lotnisko było jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów dramatycznego końca zachodniej obecności wojskowej w Afganistanie. W sierpniu 2021 roku tysiące ludzi próbowały dostać się na teren portu, szukając możliwości opuszczenia kraju przed przejęciem pełnej kontroli przez Talibów. Dziś ten sam port ponownie obsługuje regularny ruch międzynarodowy, choć funkcjonuje w zupełnie innych realiach politycznych i organizacyjnych.

Brama na świat, a nie atrakcja

Kabulskie lotnisko trudno porównywać z największymi portami lotniczymi regionu. Nie jest to singapurskie Changi ani katarski Hamad, gdzie podróżni mogą spędzać wiele godzin, korzystając z rozbudowanej infrastruktury handlowej, gastronomicznej i rekreacyjnej. W Kabulu nie ma takiej ambicji, jak i nigdy owej nie będzie.

Podstawowym zadaniem portu jest zapewnienie Afganistanowi komunikacji ze światem zewnętrznym. To szczególnie istotne w państwie, którego mieszkańcy napotykają ogromne trudności przy ubieganiu się o wizy do wielu krajów. Możliwość dotarcia do międzynarodowych hubów lotniczych oznacza dla nich szansę na dalszą podróż, spotkanie z rodziną mieszkającą za granicą, podjęcie pracy czy rozpoczęcie nowego życia. W tym kontekście niewielka strefa odlotów, skromna oferta gastronomiczna czy leciwa infrastruktura schodzą na dalszy plan. Lotnisko nie musi zapewniać pasażerom obfitych wrażeń sprzed wylotu. Musi przede wszystkim działać.

Kabul pozostaje miejscem, w którym historia ostatnich dekad jest widoczna niemal na każdym kroku. Betonowe mury, pozostawiony przez Amerykanów Humvee, kontrole prowadzone przez Talibów i powracające zagraniczne samoloty tworzą obraz portu lotniczego, który przeszedł niezwykle trudną drogę. Nie jest to miejsce szczególnie komfortowe ani nowoczesne. Nie jest też jednak tak źle, jak można byłoby się spodziewać po lotnisku funkcjonującym w kraju, który jeszcze niedawno był areną jednej z najdłuższych interwencji wojskowych XXI wieku. Najważniejsze, że z Kabulu ponownie można polecieć w świat.