Stambuł otworzył czwartą drogę startową. Docelowo będzie ich dziewięć

18 września 2026 roku na lotnisku w Stambule oddano do użytku czwartą główną drogę startową. Pas ma 2820 metrów długości i 45 metrów szerokości. Jest to pierwsza droga startowa portu zorientowana na osi wschód-zachód, podczas gdy dotychczasowe (główne) drogi startowe mają orientację północ-południe. Po jej uruchomieniu stambulskie lotnisko ma sześć dróg startowych: cztery główne i dwie zapasowe. 

890 mln euro na większą przepustowość

Budowa czwartej (głównej) drogi startowej pochłonęła 890 mln euro. Jej znaczenie wykracza jednak poza samo zwiększenie liczby dostępnych pasów. Nowa droga startowa ma skrócić czas kołowania, przede wszystkim w przypadku lotów krajowych oraz operacji w kierunku wschodnim. Krótsze drogi kołowania oznaczają mniejsze zużycie paliwa przez samoloty.

To nie jest jedynie założenie dotyczące nowej drogi starowej. Wprowadzone w Stambule w kwietniu 2025 roku potrójne operacje niezależne na drogach startowych przyniosły już mierzalne efekty. Dzięki krótszym trasom w fazie dolotowej średnia oszczędność wynosi około 352 kg paliwa i 1112 kg dwutlenku węgla na lot. Nowa droga startowa pas ma więc jednocześnie zwiększyć możliwości operacyjne portu i poprawić efektywność wykonywania lotów.

Obecna rozbudowa jest częścią znacznie większego planu. Docelowo lotnisko w Stambule ma zostać wyposażone w dziewięć dróg startowych – sześć głównych i trzy zapasowe. Skala planów dobrze pokazuje, jaką rolę ma pełnić port. Lotnisko zostało zaprojektowane jako wielkoskalowy hub przesiadkowy, a jego infrastruktura ma być rozwijana etapami. Stambuł w docelowej konfiguracji ma osiągnąć przepustowość terminalową na poziomie 200 mln pasażerów rocznie. 

Czwarta (główna) droga startowa jest zatem kolejnym etapem budowy systemu, którego istotnym elementem są niezależne operacje równoległe. Od kwietnia 2025 roku Stambuł jest zdolny do jednoczesnych, niezależnych operacji na trzech drogach startowych – zarówno startów, jak i podejść. Wprowadzenie tego rozwiązania było pierwszym tego typu wdrożeniem na Starym Kontynnecie.

Cztery drogi to nie zawsze cztery niezależne operacje

W światowym lotnictwie istnieje kilka dużych portów posiadających cztery lub więcej aktywnych dróg startowych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie mogą być w każdej chwili wykorzystywane jako cztery całkowicie niezależne pasy. Dobrym przykładem jest Amsterdam. Port Schiphol posiada pięć długich dróg startowych wykorzystywanych przez ruch międzynarodowy oraz krótszą drogę Oostbaan. W normalnej sytuacji wykorzystywane są dwie drogi – jedna dla odlotów i jedna dla przylotów. W godzinach szczytu do użytku mogą zostać włączone trzecia, a nawet czwarta droga startowa. Wybór konfiguracji zależy m.in. od wiatru, warunków na drogach startowych i procedur kontroli ruchu lotniczego.  

Port lotniczy w Delhi również posiada cztery drogi startowe. Czwarta droga została oddana do użytku w 2023 roku, a wraz z nią wprowadzono procedury czterodrogowych operacji. Delhi pokazuje więc, dlaczego określenie „cztery niezależne drogi startowe” wymaga ostrożności. Dokumentacja bezpieczeństwa dotycząca operacji na lotnisku wskazuje jednak na zależności pomiędzy częścią dróg startowych. Nie wszystkie cztery mogą więc być traktowane jako cztery całkowicie niezależne od siebie systemy operacyjne w każdych warunkach. 

Cztery drogi startowe ma także pekiński port lotniczy Daxing. Pierwszy etap budowy lotniska obejmował właśnie cztery drogi – trzy o orientacji północ-południe i jedną wschód-zachód. Chińska administracja lotnictwa cywilnego zakładała docelowo rozbudowę układu do sześciu dróg startowych. Daxing od początku projektowano jako lotnisko o bardzo wysokiej przepustowości. Już podczas testów przed otwarciem prowadzono operacje na wszystkich czterech drogach startowych, sprawdzając m.in. procedury równoległego wykorzystania infrastruktury. 

Szczególnym przypadkiem jest Denver. Lotnisko ma sześć dróg startowych i – co istotne – wszystkie są niekrzyżujące się. Pięć z nich ma długość około 3660 metrów, a najdłuższa około 4877 metrów. Taki układ został od początku zaprojektowany z myślą o wysokiej przepustowości i niezależnych operacjach. Port lotniczy w Kolorado ma ponadto wystarczająco dużo terenu, aby w przyszłości zwiększyć liczbę dróg startowych do 12.

Jeszcze bardziej rozbudowany układ ma Dallas/Fort Worth. Amerykański port lotniczy dysponuje siedmioma drogami startowymi: pięcioma równoległymi drogami w układzie północ-południe oraz dwoma drogami o orientacji diagonalnej. Cztery z głównych i równoległych dróg startowych mają po około 4084 metrów. Tak skonfigurowane lotnisko może prowadzić bardzo intensywny ruch równoległy, choć konkretna konfiguracja zależy od warunków operacyjnych.

Do największych systemów dróg startowych należy również chicagowski port lotniczy O'Hare. Lotnisko ma obecnie osiem aktywnych dróg startowych, o długości od 2286 do 3962 metrów. Układ obejmuje kilka równoległych dróg, dzięki czemu O'Hare może elastycznie dostosowywać konfigurację do kierunku wiatru, pogody oraz sytuacji w ruchu lotniczym. W praktyce nie wszystkie osiem pasów jest jednocześnie wykorzystywanych w tej samej konfiguracji.

Stambuł w gronie największych

Stambuł już dziś ma możliwość prowadzenia trzech niezależnych operacji równoległych. Uruchomienie czwartej (głównej) drogi startowej zwiększa elastyczność systemu i tworzy infrastrukturę potrzebną do dalszego zwiększania przepustowości w nadbosforskim hubie Turkish Airlines. Jednocześnie inwestycja ma wymiar środowiskowy. Krótsze kołowanie i bardziej efektywne prowadzenie ruchu oznaczają mniejsze zużycie paliwa. W przypadku potrójnych operacji turecka administracja szacuje, że już uzyskane rozwiązania pozwalają uniknąć około 50 tys. ton emisji dwutlenku węgla rocznie. 

Porównanie z Amsterdamem, Delhi, Pekinem-Daxing i Stanami Zjednoczonymi pokazuje, że sama liczba dróg startowych nie jest najlepszym miernikiem możliwości lotniska. Kluczowe znaczenie ma ich rozmieszczenie, separacja, procedury kontroli ruchu oraz to, ile pasów można wykorzystać niezależnie w konkretnej konfiguracji. Czwarta droga startowa za 890 mln euro nie jest więc końcem rozbudowy lotniska w Stambule, lecz kolejnym etapem znacznie większego projektu. Docelowo sześć głównych i trzy zapasowe drogi startowe mają stworzyć infrastrukturę dla dalszego wzrostu tureckiego hubu i zwiększyć jego możliwości konkurowania o ruch przesiadkowy pomiędzy Europą, Azją, Afryką i Bliskim Wschodem.