El Al: Wysoka kara finansowa za zawyżanie cen biletów lotniczych

Od 7 października 2023 roku – od wybuchu kolejnego konfliktu między Izraelem a ugrupowaniem Hamas w Strefie Gazy (określanego m.in. jako wojna „Żelazne Miecze”) – większość zagranicznych linii lotniczych zawiesiła swoje połączenia z Tel Awiwem z powodu obaw o bezpieczeństwo. To sprawiło, że El Al, który jako jeden z nielicznych przewoźników kontynuował loty (regularne operacje, o znacznie mniejszej skali, wykonywały także dwie inne rodzime linie lotnicze: Arkia i Israir), stając się praktycznym monopolistą na wielu trasach międzynarodowych, a ograniczona liczba alternatywnych połączeń (do końca maja 2024 roku) wzmocniła pozycję rynkową głównego operatora telawiwskiego portu lotniczego.

Najwyższa możliwa kara finansowa

Udział flagowego przewoźnika – według raportu Urzędu ds. Konkurencji Izraela – w rynku pasażerskim na kierunkach lotniczych do i z lotniska Ben Guriona skoczył z około 20 proc. przed konfliktem do ponad 70 proc. w ciągu kilku dni po jego wybuchu, a następnie utrzymywał się powyżej 50 proc. przez wiele miesięcy. Regulator antymonopolowy uznał, że linie lotnicze El Al działały jako monopolista na 38 z 53 obsługiwanych tras, w tym na lukratywnych trasach do Nowego Jorku, Londynu, Paryża, Bangkoku, jak i innych miast w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Europie i Azji.

Izraelski „UOKIK” stwierdził, że ta dominująca pozycja wraz z gwałtownym wzrostem popytu stworzyły warunki sprzyjające nadużyciu pozycji rynkowej, a z analizy przeprowadzonej przez organy konkurencji wynika m.in., że średnie ceny biletów na loty El Al-u – podczas omawianego okresu – wzrosły o około 16 proc. w porównaniu z okresem sprzed wojny, a niektóre trasy odnotowały podwyżki taryf o nawet 31 proc. Ceny biletów rosły nawet wtedy, gdy samoloty łatały z mniejszym wypełnieniem, co – zdaniem regulatora – podważa argumenty o uzasadnionym wzroście cen jedynie ze względu na ograniczoną podaż.

Dominacja rynkowa El Al-u utrudniła pasażerom skorzystanie z alternatywnych przewoźników, co – według Urzędu ds. Konkurencji Izraela – stanowiło wykorzystanie pozycji monopolistycznej. Na tej podstawie uznano, że oferta cenowa flagowych linii lotniczych była „nadmierna i niesprawiedliwa”, a to naruszyło przepisy o konkurencji przewidziane w izraelskim prawie. Antymonopolowy organ nałożył więc na przewoźnika karę finansową w wysokości 121 milionów szekli izraelskich, co odpowiada ponad 39 milionom dolarów amerykańskich.

„Price gouging”

El Al „zdecydowanie odrzuca” zarzuty. Przewoźnik argumentuje, że nawet przy analizowanym przez regulatora wzroście cen o 16 proc., takie zmiany nie są precedensowo określane jako „nadmierne”, biorąc pod uwagę koszty operacyjne, ryzyko zwiększonych wydatków na bezpieczeństwo oraz trudne warunki funkcjonowania w czasie wojny. Izraelskie linie lotnicze zapowiedziały, że przedstawią swoją obronę podczas formalnej rozprawy, podczas której organ zatwierdzi lub odrzuci ostateczną karę. Warto podkreślić, że działalność w 2024 roku wygenerowała 545 milionów dolarów amerykańskich zysku netto – był to pięciokrotny wzrost w porównaniu z rezultatem za 2023 rok.

Antymonopolowy urząd stwierdził ponadto, że dowody wskazują, iż pomimo stopniowego powrotu niektórych zagranicznych linii lotniczych, wzrost podaży nie przełożył się na niższe ceny biletów lotniczych, ponieważ wielu konsumentów wolało kupować bilety na połączenia El Al z obawy przed kolejnymi anulacjami lotów.

Proponowana kara – największa przewidziana przez prawo w tego typu sprawach w Izraelu – może wyznaczyć nowe standardy działania linii lotniczych w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza gdy stają się one kluczowym łącznikiem między krajem a światem. Regulacje dotyczące tzw. price gouging, czyli nadmiernego wykorzystywania krótkotrwałej dominacji rynkowej w sytuacjach nadzwyczajnych, są rzadko stosowane, a przypadek El Al-u może stać się wzorem dla przyszłych sporów o prawa konsumentów i obowiązki przewoźników.