CORSIA pod presją - Komisja Europejska proponuje rozszerzenie EU ETS na loty pozaeuropejskie

CORSIA jako globalny mechanizm kompensacji emisji

Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation to ustanowiony przez ICAO globalny mechanizm kompensowania emisji CO₂ z międzynarodowego transportu lotniczego. Jego zasadniczym celem nie jest bezpośrednie ograniczenie wszystkich emisji przewoźników, lecz kompensowanie wzrostu emisji ponad określony poziom odniesienia (obecnie 85% emisji CO₂). Operatorzy realizują obowiązki przede wszystkim przez umarzanie jednostek emisyjnych zaakceptowanych przez ICAO, przy czym ich zobowiązanie może zostać zmniejszone dzięki wykorzystaniu kwalifikowanych paliw lotniczych. W odróżnieniu od EU ETS, CORSIA nie jest klasycznym systemem typu cap-and-trade. Nie ustanawia malejącego, bezwzględnego limitu emisji sektora, a cena kredytów CORSIA może być istotnie niższa od ceny unijnych uprawnień EUA. CORSIA zależy ponadto od uczestnictwa państw na poszczególnych trasach oraz od jakości i dostępności akceptowanych kredytów.

Dlaczego Komisja proponuje interwencję?

Obowiązujące przepisy dyrektywy 2003/87/WE zobowiązały Komisję do oceny, czy CORSIA zapewnia odpowiednią integralność środowiskową i wystarczający poziom globalnego uczestnictwa. Komisja uznała, że mechanizm nie został odpowiednio wzmocniony, a państwa wskazane w unijnym wykazie uczestników CORSIA odpowiadają za mniej niż 70% emisji z lotnictwa międzynarodowego. Zdaniem Komisji spełnione zostały zatem przesłanki do uzupełnienia CORSIA przez rozszerzenie EU ETS. Celem projektu jest zapewnienie „efektywnej ceny emisji” w odniesieniu do większej części lotów rozpoczynających się w Europie.

Najważniejsza zmiana: EU ETS na części tras poza EOG

W latach 2027 - 2028 Komisja proponuje zasadniczo utrzymanie dotychczasowego ograniczenia terytorialnego EU ETS. Poza połączeniami wewnątrz EOG system nadal obejmowałby w szczególności loty do Wielkiej Brytanii i Szwajcarii oraz loty do i z Gibraltaru. Kluczowa zmiana miałaby nastąpić 1 stycznia 2029 r. Od tej daty obowiązek umarzania uprawnień EUA zostałby rozszerzony na loty rozpoczynające się na lotnisku w EOG i kończące się na lotniskach w państwach trzecich położonych nie dalej niż 5 000 km od lotniska we Frankfurcie. Rozszerzenie miałoby obowiązywać początkowo do 31 grudnia 2032 r. Projekt przewiduje również wyjątki między innymi dla lotów do i z najmniej rozwiniętych państw oraz małych rozwijających się państw wyspiarskich, kierunków, dla których roczne emisje z lotów z EOG nie przekraczają 15 000 ton CO₂ oraz niektórych operatorów, których roczne emisje z lotów pomiędzy dwoma państwami pozostają poniżej 10 000 ton CO₂. W praktyce EU ETS mógłby objąć znaczną część połączeń z Europy do państw Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu oraz części Azji, przy zachowaniu wyłączenia dla większości tras długodystansowych.

Równoległe stosowanie CORSIA i EU ETS

Projekt zakłada dalsze wdrażanie CORSIA w prawie Unii aż do zakończenia obecnego okresu działania mechanizmu w 2035 r. Operator może więc zostać objęty jednocześnie obowiązkiem kompensacyjnym CORSIA oraz obowiązkiem umorzenia uprawnień EUA. Aby uniknąć ekonomicznego podwójnego obciążenia, Komisja proponuje mechanizm zmniejszania liczby uprawnień EUA podlegających umorzeniu. Redukcja miałaby uwzględniać obowiązek kompensacyjny CORSIA przypadający na daną trasę oraz relację pomiędzy średnią ceną uprawnień EUA a średnią ceną kwalifikowanych kredytów CORSIA. Mechanizm nie oznacza więc prostego odjęcia jednej jednostki EUA za każdy umorzony kredyt CORSIA, lecz ma uwzględniać rzeczywisty ekonomiczny koszt poniesiony przez operatora. Jeżeli wymagane jednostki CORSIA nie zostałyby następnie umorzone albo ostateczny obowiązek CORSIA nie zostałby prawidłowo ustalony, operator musiałby uzupełnić wcześniej pomniejszony obowiązek EU ETS.

Dodatkowe wsparcie dla dekarbonizacji lotnictwa

Rozszerzeniu EU ETS ma towarzyszyć zwiększenie liczby uprawnień przeznaczonych na wsparcie dekarbonizacji lotnictwa. Projekt przewiduje rezerwę do 110 mln dodatkowych uprawnień, dostępną do końca 2040 r., przeznaczoną między innymi na kwalifikowane paliwa lotnicze, energię elektryczną i wybrane technologie ograniczające wpływ lotnictwa na klimat.

Projekt zmienia również zasady dotyczące lotnictwa biznesowego. Komisja chce objąć je efektywniejszym systemem cen emisji, ograniczając jednocześnie możliwość korzystania przez takie loty ze wsparcia dla paliw lotniczych, poza przypadkami wykorzystania energii elektrycznej lub wodoru.

Co projekt oznacza dla operatorów?

Przyjęcie projektu zwiększyłoby znaczenie zarządzania obowiązkami emisyjnymi na poziomie pojedynczych tras. Operatorzy musieliby równolegle identyfikować loty objęte EU ETS i CORSIA, prognozować koszty EUA oraz kredytów CORSIA, dokumentować podstawy pomniejszenia obowiązku i uwzględniać możliwość późniejszej korekty rozliczenia. Zmiana może wpływać na rentowność poszczególnych połączeń, politykę cenową, wybór portów przesiadkowych, strategie zabezpieczania cen uprawnień oraz umowy dotyczące zakupu SAF i kredytów emisyjnych. Szczególnego znaczenia nabierze spójność danych emisyjnych, procedur MRV oraz dokumentacji finansowej potwierdzającej koszty realizacji CORSIA. Propozycja ma również wymiar międzynarodowy. ICAO wyraziła obawy, że jednostronne rozszerzenie EU ETS na loty międzynarodowe może pozostawać w sprzeczności z celem CORSIA jako globalnego mechanizmu rynkowego. Kwestia zakresu EU ETS może więc stać się przedmiotem intensywnych negocjacji politycznych w toku prac legislacyjnych.

Co dalej?

Projekt legislacyjny obecnie pozostaje w fazie przygotowawczej w Parlamencie UE i jego brzmienie może ulec znacznym zmianom. Projekt zakłada przyjęcie krajowych przepisów wdrażających zasadniczo do końca 2028 r. oraz rozpoczęcie stosowania kluczowego rozszerzenia lotniczego EU ETS od 1 stycznia 2029 r. Daty, zakres tras i mechanizm rozliczenia kosztów CORSIA mogą jednak jeszcze ulec zmianie w toku negocjacji. Niemniej, jest to zdecydowanie temat warty śledzenia.


Autorzy:
Maciej Jóźwiak, adwokat
Jóźwiak i Wspólnicy s.k.a.
@: maciej.jozwiak@jiwlegal.pl
tel: +48 607 052 515

Wiktoria Wilkowska
Jóźwiak i Wspólnicy s.k.a.
@: wiktoria.wilkowska@jiwlegal.pl
tel: +48 512 615 163